Waar komt de kerststal vandaan?

In veel woonkamers staat in deze periode een kerststal opgesteld. Als je een Rooms-Katholieke kerk binnenstapt, zie je een grote versie staan. De grootste vind je in de Sint-Janskathedraal in Den Bosch. Allerlei taferelen uit het Kerstverhaal zijn daar op ware grootte te zien. De moeite waard om eens te gaan kijken! Op sommige plaatsen is er een ‘levende’ kerststal, met echte mensen en dieren. Het meest bekend is het kerststalletje thuis. Dat is er in allerlei soorten en maten, ook hele kleine. In de wereldwinkel vind je variaties uit Afrika, Azië of Latijns-Amerika, met kenmerken van de plaatselijke culturen.

Door ds Coen van Alphen

Waar komt de Kerststal eigenlijk vandaan? De bijbel (Lucas 2) vermeldt dat er geen plaats was in de herberg voor Jozef en Maria, en dat het pasgeboren kind daarom werd neergelegd in een kribbe of voerbak. Vandaar de stal, of dat nu een gebouwtje is geweest of een grot. De heilige Franciscus van Assisi (rond 1300) kwam op het idee om een kerststal neer te zetten, om zo het Kerstverhaal aanschouwelijk te maken, in een tijd waarin de meeste mensen niet konden lezen of schrijven. Natuurlijk is het ook voor kinderen heel aantrekkelijk. De kerststal vangt het Kerstverhaal in één beeld. Het is een manier om je het Kerstgebeuren voor te stellen, en dichtbij te komen.

Mensen in de kerststal

Ondanks alle variaties is de opstelling van de kerststal steeds dezelfde. In het midden staat de kribbe met het kind Jezus. Vroeger werd het kindje er pas op Kerstavond in gelegd. Zijn moeder Maria en Jozef staan liefdevol over hem heen gebogen.

Dan zijn er de herders. Zij hoorden als eerste van de geboorte van Jezus en kwamen om hem te aanbidden. Vaak zie je ze eerbiedig geknield voor de kribbe. Soms met een muziekinstrument in de hand.

Behalve herders kwamen er ook wijzen of magiërs op bezoek bij het kind. In de kerkelijke traditie zijn het drie koningen geworden en hebben ze namen gekregen: Caspar, Melchior en Balthasar. Zij hebben ‘in het oosten’, waar ze vandaag kwamen, een bijzondere ster gezien – vandaar dat er vaak ook een ster boven de kerststal hangt. Ze brengen geschenken mee: goud, wierook en mirre.

Engelen en dieren

Soms ‘zweeft’ er boven de kerststal een engel. Het was immers een engel die aan de herders de boodschap bracht dat er een nieuwe koning was geboren. De engel kan de tekst dragen: ‘Gloria in excelsis Deo’ (Ere zij God in den hoge), verwijzend naar het lied dat de engelen in de kerstnacht zongen.

Ook dieren spelen een rol in de kerststal. Er kan een schaap of lam zijn van de herders, en een kameel van de koningen. Maar het belangrijkst zijn de os en de ezel. Je vindt ze aan weerskanten van de kribbe, met de kop gericht naar het kind. Ze zijn een verborgen verwijzing naar een tekst uit de profeet Jesaja.

Wat ik zelf het mooist vind aan de kerststal, is de stilte die van het tafereel uitgaat. Zonder woorden wordt er toch iets gezegd. Noem het verwondering. Het nieuwe leven dat hier ligt, is een teken van hoop voor de wereld. Zoals de engelen zongen, als belofte: Vrede op aarde.